Çocuklarda dikkat dağınıklığı: Bu Her Zaman DEHB midir?

Birçok ebeveynin zihninden geçen tanıdık bir cümle vardır: “Çocuğum dersin başına oturamıyor, çabuk sıkılıyor, dikkati hemen dağılıyor… Acaba DEHB mi?”

Dikkat sorunları, günümüzde çocuklar için oldukça yaygın bir şikâyet. Ancak önemli bir noktayı en baştan netleştirmek gerekir: Çocuklarda dikkat dağınıklığı

Her dikkat dağınıklığı DEHB değildir.

Bu yazıda;

• Çocuklarda dikkat sorunlarının olası nedenlerini

• DEHB ile karıştırılan durumları

• Ne zaman “normal gelişim”, ne zaman “uzman değerlendirmesi” gerektiğini

sakin, suçlayıcı olmayan ve bilimsel bir çerçevede ele alacağız.

Dikkat Sorunu ile DEHB Aynı Şey Değil

Öncelikle şu ayrımı yapmak çok önemlidir:

• Dikkat sorunu → bir belirti veya durumdur

• DEHB → belirli kriterleri olan nörogelişimsel bir tanıdır

Yani bir çocuk dikkatini toplamakta zorlanıyor diye otomatik olarak DEHB tanısı konulmaz.

DEHB tanısı;

• Birden fazla ortamda (ev, okul, sosyal ortam)

• Uzun süredir (en az 6 ay)

• Çocuğun işlevselliğini belirgin şekilde etkileyen

belirtilerin varlığını gerektirir.

Çocuklarda Dikkat Neden Dağılır? (DEHB Dışındaki Nedenler)

Bir çocuğun dikkatini toplamakta zorlanmasının arkasında çok farklı nedenler olabilir.

1. Yaşa Uygun Gelişimsel Özellikler

Özellikle okul öncesi ve ilkokulun ilk yıllarında:

• Kısa dikkat süresi

• Hızlı sıkılma

• Hareket ihtiyacı

gelişimsel olarak normaldir.

Her çocuk uzun süre masa başında oturmak için aynı hızda olgunlaşmaz.

2. Uyku ve Beslenme Düzeni

Yetersiz uyku;

• Dikkat süresini kısaltır

• Tahammülü düşürür

• Dürtüselliği artırır

Aynı şekilde:

• Düzensiz öğünler

• Aşırı şekerli beslenme

• Protein eksikliği

çocuğun odaklanmasını ciddi şekilde etkileyebilir.

3. Dijital Ekran Maruziyeti: Çocuklarda dikkat dağınıklığı

Tablet, telefon ve hızlı içerikler;

• Beyni sürekli uyaran

• Anında ödül sunan

bir yapı oluşturur.

Bu da çocuğun:

• Yavaş tempolu derslere

• Tekrarlayan görevlere

• Sabır gerektiren etkinliklere

odaklanmasını zorlaştırabilir.

Bu durum DEHB değildir, ancak DEHB benzeri belirtiler yaratabilir.

4. Duygusal Faktörler

Çocuklar duygularını her zaman kelimelerle ifade edemez.

• Kaygı

• Aile içi stres

• Okulda yaşanan zorbalık

• Akademik baskı

dikkat dağınıklığı olarak ortaya çıkabilir.

Bu noktada dikkat sorunu, aslında bir sinyaldir.

5. Öğrenme Güçlükleri

Çocuk;

• Okumakta

• Yazmakta

• Matematikte

zorlanıyorsa, beyin bu alanlardan kaçınma geliştirebilir.

Bu kaçınma:

• Dalgınlık

• Dersten kopma

• “Umursamıyor gibi” görünme

şeklinde algılanabilir.

Oysa sorun dikkat değil, öğrenme sürecidir.

Peki Ne Zaman DEHB’den Şüphelenmeliyiz?

Bazı işaretler, dikkatle değerlendirilmelidir.

Aşağıdaki durumlar birlikte ve sürekli görülüyorsa uzman görüşü almak önemlidir:

• Dikkat sorunlarının evde ve okulda benzer şekilde görülmesi

• Yaşıtlarına göre belirgin fark olması

• Verilen yönergeleri sık sık unutma

• Eşyalarını sürekli kaybetme

• Başladığı işi bitirememe

• Aşırı hareketlilik veya yerinde duramama

• Dürtüsel davranışlar (söz kesme, sabırsızlık)

Tek başına bir belirti değil, bütün tablo önemlidir.

“Ama Çok Zeki, DEHB Olamaz” Yanılgısı

Toplumda sık görülen bir yanlış inanış vardır:

“Zeki çocukta DEHB olmaz.”

Bu doğru değildir.

DEHB:

• Zekâyla ilgili değildir

• Her zeka düzeyinde görülebilir

Hatta bazı çocuklar:

• Yüksek zekâları sayesinde

• Uzun süre fark edilmeden

akademik hayatlarını sürdürebilirler.

Sorun genellikle talepler arttığında ortaya çıkar.

Ebeveynler Ne Yapmalı?

İlk adım paniklemek değil, gözlemlemektir.

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Bu durum ne zamandır var?

• Her ortamda mı görülüyor?

• Çocuğum hangi koşullarda daha iyi odaklanıyor?

Ayrıca:

• Uyku ve ekran düzenini gözden geçirmek

• Çocuğun duygusal dünyasına alan açmak

• Öğretmenlerle iş birliği yapmak

çok kıymetlidir.

Tanı koymak değil, anlamaya çalışmak önceliklidir.

Etiket Değil, Anlayış

Her dikkat sorunu DEHB değildir. Ama her dikkat sorunu önemsiz de değildir.

Çocuğun zorlandığı alanı doğru okumak;

• Gereksiz etiketlemeyi önler

• Gerçek ihtiyacı görünür kılar

• Çocuğun kendilik algısını korur

Dopaminhane Akademi olarak yaklaşımımız net: Önce anlamak, sonra desteklemek.